niepylak apollo

Występowanie i ochrona

Występuje w wielu rejonach Europy, głównie w Alpach i na Półwyspie Iberyjskim. Duże populacje żyją na Kaukazie i na armeńskim Zakaukaziu, m. in. w rejonie jeziora Sewan. Kojarzony powszechnie z terenami górskimi, niepylak apollo występował dawniej również na niżej położonych stanowiskach. Spotykany był w północnej i środkowej Polsce (m. in. w okolicach Warszawy), a nawet na wybrzeżach Bałtyku w Szwecji. Do lat 40. XX w. występował jeszcze na przedmieściach Kijowa. Zmniejszanie się populacji Parnassius apollo, a następnie wymieranie jego populacji na kolejnych stanowiskach w Polsce obserwowano już od końca XIX w. Motyl ten wyginął już zupełnie w Bieszczadach (między rokiem 1939 a 1945), w Beskidzie Niskim, Beskidzie Sądeckim i w Sudetach. Najdłużej utrzymywały się jego niewielkie populacje w Pieninach i w Tatrach.

Objęty ochroną ścisłą, tak jak nieco mniejszy niepylak mnemozyna, niepylak apollo jest zagrożony kompletnym wyginięciem, gdyż jego larwy żerują głównie na dość rzadkich gatunkach roślin: rozchodniku wielkim (w Pieninach), na rozchodniku białym (w Tatrach Bielskich i w grupie Siwego Wierchu) oraz na rozchodniku karpackim (w pozostałej części Tatr). Rozchodnik wymaga dobrze naświetlonych piarżysk wapiennych, a te zaczęły zanikać na skutek zalesiania i zaniechania wypasu. W Tatrach Polskich w połowie XX w. istniało ponad 30 stanowisk niepylaka apollo. Na większości z nich motyle wyginęły już przed końcem lat 50., na kilku innych przed 1965 r., głównie na skutek masowego zalesiania “halizn i nieużytków”, co prowadziło do skrajnego ograniczenia bazy troficznej tego gatunku. Zapewne w pierwszej połowie lat 90. XX w. zanikła populacja apolla w Dolinie Kościeliskiej, a kilka lat później w Dolinie Chochołowskiej. Szczegółowe poszukiwania w latach 2005 i 2006 nie wykazały już śladów występowania tego motyla na terenie polskich Tatr. Dopiero w lipcu 2010 r. udało się znów potwierdzić występowanie niewielkiej populacji tego gatunku na terenie jednej z dolin polskich Tatr Zachodnich. W Pieninach wymieranie lokalnych populacji niepylaka apollo łączyło się nie tylko z zanikiem występowania rozchodnika wielkiego na skutek zalesiania, ale i z przebudową gatunkową pienińskich łąk na skutek ich nawożenia.

W Polsce występuje w:

Pieninach (lokalny podgatunek Parnassius apollo frankenbergeri),
Tatrach (lokalny podgatunek Parnassius apollo candidus[4]).
Próby reintrodukcji niepylaka apollo dokonywane były w przeszłości w Sudetach oraz w okolicy Biecza w dolinie Ropy. Pomimo początkowych sukcesów, po kilku-kilkunastu latach wszystkie populacje jednak wymarły. Niepylaka spotkać obecnie można głównie na terenie Pienińskiego Parku Narodowego, ale tylko dlatego, że wdrożono tutaj specjalny program reintrodukcji i ochrony niepylaka apollo (szczegółowe informacje na dydaktycznych tablicach w Wąwozie Homole). Obecnie (2012) realizowany jest również kolejny projekt reintrodukcji niepylaka apollo w Sudetach.

źródło: Wikipedia

Cechy charakterystyczne

rozpiętość skrzydeł do 80 mm.
ubarwienie białe w plamki, na przednim skrzydle pięć czarnych, na tylnym – dwie czerwone w czarnej obwódce. Jest to ubarwienie ochronne, doskonale zlewające się z barwą skał wapiennych i białych kwiatów.
brak łusek, dlatego nie zostawia na palcach pyłu i stąd pochodzi nazwa niepylak.
lata wolno, trzepoczącym lotem, chętnie siada na kwiatach ostów.
nie jest zbyt płochliwy.

źródło: Wikipedia

Ciekawostki

Największe motyle europejskie (występujące również w Polsce) to zmierzchnica trupia główka i pawica gruszówka.
Największe motyle na świecie żyją w strefie tropikalnej i subtropikalnej. Należy do nich Ornithoptera alexandrae (rodz. Papilionidae). Jest gatunkiem chronionym, występującym już tylko na jednym stanowisku w Papui Nowej Gwinei. Rozpiętość skrzydeł samic tego gatunku przekracza 280 mm, a masa ciała 25 g.
Nie wszystkie motyle swym wyglądem odpowiadają temu, co w powszechnej świadomości uchodzi za wizerunek motyla – zobacz np. podobne z pokroju do osy przeziernikowate; istnieją również gatunki, których samice są bezskrzydłe.
Żyjące na Hawajach ćmy z rodzaju Eupithecia (rodz: Geometridae) (E. staurophragma i E. orichloris) mają gąsienice będące drapieżnikami polującymi na drobne owady. Ofiara zostaje pochwycona w utworzony z przekształconych odnóży tułowiowych kosz. Atak trwa 1/12 sekundy.
Bezkolczy śnieżyczek (Acentria ephemerella rodz. Pyralidae) to motyl, którego gąsienice żyją pod wodą. Ponadto u tego gatunku występują dwie formy samic uskrzydlona – żyjąca na lądzie oraz o zredukowanych skrzydłach żyjąca pod wodą.
Występujące także w Polsce sówkowate (Noctuidae) takie jak Mamestra brassicae i Cosmia trapezina mogą uzupełniać swoją dietę innymi gąsienicami, często również swojego gatunku dlatego można je nazwać „kanibalami”.
Południowoamerykańska omacnica (Pyralidae). Cryptoses choloepi związana jest z leniwcem trójpalczastym. Postacie dorosłe żyją w sierści leniwca, natomiast gąsienice odżywiają się jego odchodami.
Gąsienice korowódki śródziemnomorskiej (Thaumetopoea pityocampa) w swoich włoskach mają białko o właściwościach parzących, taumatopeinę, która może powodować stany zapalne skóry, a nawet owrzodzenia i wtórne zakażenia ropne.
Gąsienice południowoamerykańskiej pawicy (Saturniidae) Lonomia achelous, dysponują substancją fibrynolityczną i mogą powodować u zwierząt trwające nawet do czterech tygodni krwawienie, między innymi z nosa i skóry.

źródło: Wikipedia